แชร์วิธี!! การสอนลูกควบคุมอารมณ์ รับมืออย่างไรดี ?

บทความแนะนำ : วิธีแก้ ลูกชอบโยนของเวลาโกรธ ปาข้าวของ ควรจัดการอย่างไรดี

การสอนจัดการอารมณ์ มีประโยชน์อย่างไร ?

การควบคุมอารมณ์ (Emotional Control) เป็นทักษะที่ช่วยให้คนสามารถจัดการกับอารมณ์ของตนเองอย่างมีประสิทธิภาพ และสมดุล โดยไม่ปล่อยให้อารมณ์ควบคุมพฤติกรรม หรือประสิทธิภาพการทำงานของเรา การควบคุมอารมณ์มีบทบาทสำคัญในการสร้างความสุข และความสำเร็จในชีวิต เช่น การรู้จัก และเข้าใจความรู้สึกของคนอื่น การทำสมาธิ การฝึกการหายใจลึก เป็นต้น

ทักษะการควบคุมอารมณ์ค่อย ๆ พัฒนาตามวัย เด็กวัย 1–3 ขวบยังต้องอาศัยพ่อแม่ช่วยปลอบและตั้งชื่ออารมณ์ให้ ส่วนเด็กวัยอนุบาลเริ่มบอกความรู้สึกเป็นคำพูดและใช้วิธีง่าย ๆ อย่างหายใจลึก ๆ ได้ ขณะที่เทคนิคอย่างการคิดวิเคราะห์ทางเลือก การจดบันทึกอารมณ์ หรือการตั้งเป้าหมาย เหมาะกับเด็กวัยประถมขึ้นไป พ่อแม่จึงควรเลือกวิธีให้เหมาะกับวัยของลูก (อ่านเพิ่มเติมที่ HealthyChildren.org (AAP))

วิธีสอนให้ลูกน้อยรู้จักควบคุมอารมณ์

1. เริ่มต้นหัดรับรู้ความรู้สึก

การควบคุมอารมณ์ได้อย่างดี เราต้องเริ่มต้นด้วยการสอนให้รับรู้ และเข้าใจความรู้สึกของตัวเอง การรับรู้ความรู้สึกมีความสำคัญสูง เนื่องจากเป็นการที่จะช่วยให้ลูกมีความเข้าใจในตัวเอง และสามารถรับมือกับอารมณ์ของตนเองได้อย่างเหมาะสม

สำหรับเด็กเล็ก วิธีที่ได้ผลคือพ่อแม่ช่วยพูดแทนความรู้สึก เช่น "หนูโกรธที่ต้องเลิกเล่นใช่ไหม" เพื่อให้ลูกค่อย ๆ เรียนรู้คำเรียกอารมณ์ ซึ่งเป็นพัฒนาการตามปกติของเด็กวัย 2 ขวบ

การสอนให้รับรู้ความรู้สึกสามารถทำได้โดยการเล่าเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับอารมณ์ต่างๆ  และให้ลูกตอบคำถามเกี่ยวกับความรู้สึกที่เกิดขึ้นในเรื่องราว นอกจากนี้ เรายังสามารถใช้ภาพเข้ามาช่วยในการแสดงอารมณ์ต่างๆ ได้อีกด้วย

เมื่อลูกเริ่มรู้สึกตัวเองได้ดีขึ้น จะช่วยให้ลูกสามารถรับมือกับอารมณ์ของตนเองได้ในทางที่เหมาะสม และเป็นประโยชน์ต่อการควบคุมอารมณ์ในอนาคต

ความรู้สึก	อธิบาย
เศร้า	หากมีความเสียใจหรือท้อแท้ เช่น เมื่อเสียสิ่งที่รัก หรือไม่สามารถทำสิ่งที่ต้องการได้
ยินดี	อารมณ์ที่ดี มีความสุข เพราะได้บรรลุเป้าหมาย หรือได้รับสิ่งที่ต้องการ
โกรธ	ความไม่พอใจ หรือความไม่เหมาะสมต่อสถานการณ์ที่เกิดขึ้น เช่น เมื่อถูกขู่เข็ญ หรือโกรธ

2. การสร้างการตัดสินใจที่ดี

ในส่วนนี้เราจะสอนลูกเกี่ยวกับการสร้างการตัดสินใจที่ดี และเหมาะสมในแต่ละสถานการณ์ การตัดสินใจที่ดีเป็นทักษะที่สำคัญในการควบคุมอารมณ์ของเรา และจัดการกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น

เราสามารถสอนลูกให้มีการตัดสินใจที่มีประสิทธิผลได้โดยการเรียนรู้ และใช้เทคนิคต่างๆ เช่น การวิเคราะห์ความเป็นไปได้ และผลที่อาจเกิดขึ้นจากตัวเลือกต่างๆ การสอบถามเพื่อเก็บข้อมูลเพิ่มเติม หรือการใช้หลักการตัดสินใจที่มีเหตุผล ซึ่งเหมาะกับเด็กวัยประถมขึ้นไป สำหรับเด็กเล็ก ให้เริ่มจากการให้เลือกระหว่าง 2 ทางง่าย ๆ เช่น "จะใส่เสื้อสีแดงหรือสีฟ้า"

เมื่อลูกสามารถสร้างการตัดสินใจที่ดีได้ เขาจะมีความมั่นใจในการควบคุมอารมณ์ และจัดการกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นเป็นอย่างดี ทำให้เขาสามารถรับมือกับอารมณ์ที่เกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ

3. การสอนจัดการความโกรธ

ในส่วนนี้เราจะสอนเกี่ยวกับวิธีการจัดการความโกรธให้เหมาะสม และไม่ทำให้เกิดผลเสียต่อตัวเอง และผู้อื่น การเรียนรู้วิธีการควบคุมความโกรธเป็นสิ่งสำคัญในการพัฒนาทักษะด้านอารมณ์ของลูก การจัดการ และควบคุมความโกรธจะช่วยลดผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการแสดงอารมณ์นี้

เราสามารถสอนให้เข้าใจถึงสาเหตุของความโกรธ และอารมณ์ที่เกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยใช้เทคนิคต่างๆ เช่น การใช้คำพูดที่สุภาพ และไม่ก่อให้เกิดความขัดแย้ง การฝึกลูกให้มีการตัดสินใจที่เหมาะสมในสถานการณ์ที่เกิดความโกรธ รวมถึงการให้ลูกมีการแสดงอารมณ์อื่นที่เหมาะสม และสื่อความหมายที่ชัดเจน

โดยการสอนลูกเกี่ยวกับการจัดการความโกรธอย่างเหมาะสม จะช่วยลดความกังวล และความอึดอัดใจในการเผชิญกับสถานการณ์ที่ทำให้เกิดความโกรธ พร้อมทั้งสร้างบรรยากาศที่ผ่อนคลายและเป็นมิตรในครอบครัว ซึ่งจะส่งผลให้ลูกรู้สึกสบายใจและเพิ่มความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้ใหญ่ และเพื่อนๆ 

ตัวอย่างการจัดการความโกรธ:

เมื่อลูกโกรธ สามารถสอนลูกให้ใช้การหายใจลึกๆ และนับจำนวนลงมาเพื่อให้ลูกสามารถควบคุมอารมณ์โกรธได้ นอกจากนี้ สามารถแนะนำให้ลูกเรียนรู้วิธีการละทิ้งอารมณ์โกรธที่ไม่เหมาะสมและหากเกิดความโกรธเพียงอย่างเดียวให้สอนลูกให้แสดงความคิดเห็น หรืออารมณ์ที่เหมาะสมในลักษณะที่สุภาพ และเหมาะสม

วิธีการจัดการความโกรธ	วิธีการสอน
ให้ลูกเข้าใจถึงสาเหตุของความโกรธ	อธิบายให้ลูกเข้าใจว่าโกรธเกิดขึ้นได้จากสถานการณ์ หรือสิ่งที่ไม่เป็นไปตามที่ลูกต้องการ  และสอนให้ลูกหาทางแก้ปัญหา หรือรับมือกับสถานการณ์โดยไม่ใช้อารมณ์รุนแรง
สอนลูกทักษะการตัดสินใจที่เหมาะสม	สร้างสภาวะที่ลูกสามารถตัดสินใจได้เอง โดยให้ลูกพิจารณา และช่วยให้ลูกเห็นผลของการรับมือกับสถานการณ์ที่ไม่ใช่เหตุผลด้วยความสุภาพ และอ่อนโยน
สร้างบรรยากาศที่ผ่อนคลายในครอบครัว	สร้างบรรยากาศที่ผ่อนคลายและเป็นมิตรในครอบครัวโดยการเป็นตัวอย่างที่ดีในการแสดงอารมณ์ และใส่ใจในการฟังความคิดเห็น หรือความรู้สึกของลูก นอกจากนี้ยังสามารถให้ลูกรับรู้ถึงผลกระทบที่เกิดจากการแสดงอารมณ์โกรธ และให้ลูกเรียนรู้วิธีการแสดงอารมณ์อื่นที่เหมาะสม

4. การสร้างความสุข และความพึงพอใจ

การสร้างความสุข และความพึงพอใจในชีวิตผ่านการมองหาความสุขในสิ่งเล็กๆ และพึงพอใจในตัวเอง การมีความสุขและความพึงพอใจมีผลดีต่อสุขภาพทั้งกาย และจิตใจของลูก และสามารถช่วยลดระดับความเครียด และภาวะเศร้าโดยรวม

เราสามารถสอนด้วยตัวอย่างดีๆ โดยการแสดงให้เห็นถึงความสุขในสิ่งเล็กๆ ในชีวิตประจำวัน อาทิ เช่นการมองความสวยงามของธรรมชาติ การช่วยเหลือผู้อื่น และการพบเพื่อนที่น่าประทับใจ เราสามารถเล่าเรื่องราว หรือแชร์ประสบการณ์ที่ทำให้เรามีความสุข และความพึงพอใจกับลูกได้

นอกจากนี้ เรายังสามารถสอนลูกให้เข้าใจถึงความสำคัญของการพึงพอใจในตัวเอง โดยสร้างการประเมินผลในการทำสิ่งต่างๆ ที่ทำให้ลูกรู้สึกดี และการพัฒนาทักษะในการจัดการความรู้สึก เช่น การใช้เทคนิคการหายใจลึกๆ เพื่อสร้างความสงบในใจ หรือการใช้เทคนิคการรับรู้ความรู้สึก และอารมณ์ที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน

5. การสร้างความเข้าใจ และอารมณ์อื่น ๆ

ในส่วนนี้เราจะสอนเกี่ยวกับการสร้างความเข้าใจ และการรับรู้อารมณ์อื่น ๆ ของคนอื่น โดยให้ลูกเรียนรู้ว่าทุกคนมีอารมณ์ที่แตกต่างกัน  และสามารถสื่อสารได้อย่างเหมาะสม

เราสามารถใช้เทคนิคต่าง ๆ เพื่อช่วยให้เด็กเข้าใจ และรับรู้อารมณ์ของคนอื่นได้มากขึ้น หนึ่งในเทคนิคที่สามารถใช้ได้คือการฟัง ซึ่งหมายถึงการให้ความสนใจ และเพิ่มความเข้าใจต่อความรู้สึกที่คนอื่นกำลังมีอยู่

เทคนิคอีกอย่างที่สามารถใช้ได้ คือการถามคำถาม โดยให้ลูกสังเกต และสอบถามความรู้สึกของคนอื่น เช่น "คุณรู้สึกยังไงตอนนั้น?" หรือ "คุณคิดอย่างไรเมื่อเกิดเหตุการณ์นั้น?" ซึ่งจะช่วยให้ลูกเข้าใจ และรับรู้อารมณ์ของคนอื่นอย่างแท้จริง

นอกจากนี้ เรายังสามารถใช้เทคนิคการสร้างความเข้าใจอารมณ์ของคนอื่นได้โดยการสร้างความสัมพันธ์ และความสามัคคีกับคนอื่น ๆ เป็นตัวอย่าง เราสามารถฝึกลูกให้เข้าใจถึงมุมมอง และประสบการณ์ของคนอื่น ๆ และเปิดโอกาสให้ลูกได้แชร์ความรู้สึก และอารมณ์เป็นอย่างดี

ด้วยการสร้างความเข้าใจ และการรับรู้อารมณ์อื่น ๆ ลูกจะเรียนรู้ว่าทุกคนมีความเป็นอยู่ที่แตกต่างกัน และสามารถสื่อสาร และเข้าใจความรู้สึกของผู้อื่นได้อย่างเหมาะสม

เทคนิค	การใช้งาน
การฟัง	ให้ความสนใจ และเพิ่มความเข้าใจต่อความรู้สึกของคนอื่น
การถามคำถาม	สังเกต และเข้าใจความรู้สึกของคนอื่นอย่างแท้จริง
การสร้างความสัมพันธ์	เพื่อเข้าใจถึงมุมมอง และประสบการณ์ของคนอื่น

การใช้เทคนิคการสอนลูกควบคุมอารมณ์

เมื่อเราสอนการควบคุมอารมณ์อย่างถูกต้องแล้ว เทคนิคการควบคุมอารมณ์จะเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพในการช่วยลูกควบคุมอารมณ์ของตนเองในชีวิตประจำวัน นี่คือเทคนิคในการควบคุมอารมณ์ที่ลูกสามารถนำไปใช้ได้:

1. การรู้สึก และยอมรับอารมณ์

ให้ลูกเข้าใจถึงความรู้สึก และอารมณ์ของตนเอง พูดคุยกับลูกเกี่ยวกับอารมณ์ที่เกิดขึ้น  และสร้างความเข้าใจให้ลูกรู้ว่าอารมณ์เป็นสิ่งธรรมชาติ และมีค่า ให้ลูกยอมรับ และปล่อยอารมณ์ผ่านไปเมื่อเหมาะสม ถ้าลูกยังเล็กและโมโหจนขว้างปาสิ่งของ ลองดูวิธีรับมือเมื่อลูกชอบโยนของเวลาโกรธและ4 วิธีรับมือลูกอารมณ์ร้ายเพิ่มเติม

2. การกำหนด และตั้งเป้าหมาย

ช่วยให้ลูกกำหนดเป้าหมายที่ชัดเจนในการควบคุมอารมณ์ สอนลูกวิธีการกำหนดเป้าหมายที่สามารถให้กำลังใจ และสร้างแรงจูงใจในการควบคุมอารมณ์ในทางที่เป็นประโยชน์

3. การใช้เทคนิคการสลับความรู้สึก

สอนลูกใช้เทคนิคการสลับความรู้สึก ให้ลูกรู้วิธีการเปลี่ยนความคิดหรือนำเสนอข้อมูลที่ช่วยเพิ่มความเข้าใจ และควบคุมอารมณ์ของตนเอง โดยตัวอย่าง เช่น การคิดถึงความสำเร็จแทนความล้มเหลว

เทคนิคการควบคุมอารมณ์	คำอธิบาย
การรู้สึก และยอมรับอารมณ์	เข้าใจ และยอมรับอารมณ์ที่เกิดขึ้น
การกำหนด และตั้งเป้าหมาย	กำหนดเป้าหมายที่ชัดเจน
การใช้เทคนิคการสลับความรู้สึก	สลับอารมณ์เพื่อควบคุมอารมณ์

การกำหนดเป้าหมายเพื่อควบคุมอารมณ์

ในส่วนนี้เราจะศึกษาวิธีการกำหนดเป้าหมายที่ชัดเจนเพื่อควบคุมอารมณ์ของลูกให้เป็นประโยชน์ และเหมาะสม การกำหนดเป้าหมายชัดเจนจะช่วยให้ลูกเห็นภาพว่าต้องทำอะไร และค่อย ๆ พัฒนาการควบคุมอารมณ์ได้ดีขึ้น วิธีนี้เหมาะกับเด็กวัยประถมที่เข้าใจเรื่องเป้าหมายแล้ว

เมื่อกำหนดเป้าหมายให้ลูกในการควบคุมอารมณ์ เราควรให้เป้าหมายที่มีโอกาสในการสำเร็จต่อไป โดยให้ลูกมีส่วนร่วมในการกำหนดเป้าหมาย และสร้างความรับผิดชอบในการปฏิบัติตามเป้าหมายที่กำหนดไว้

เป้าหมาย	วิธีการ
ตระหนักถึงการเกิดอารมณ์	สอนลูกให้ตระหนักถึงอารมณ์ที่เกิดขึ้นภายในตนเอง โดยให้ลูกเขียนสมุดบันทึกอารมณ์ทุกครั้งที่มีการรู้สึกออกมา  และพูดคุยกันเกี่ยวกับอารมณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาต่างๆ
ปรับเปลี่ยนอารมณ์	สอนลูกวิธีการปรับเปลี่ยนอารมณ์ที่ไม่พึงประสงค์เป็นอารมณ์ที่เหมาะสม และดีต่อตนเอง โดยให้ลูกใช้เทคนิคต่างๆ เช่น การหายใจลึกๆ การพูดคุยกับผู้ใหญ่ เพื่อช่วยลดความตึงเครียด และความโกรธ
ตระหนักถึงผลการควบคุมอารมณ์	สอนลูกวิธีการตระหนักถึงผลที่ได้รับจากการควบคุมอารมณ์ โดยให้ลูกใส่ใจ  และบันทึกผลที่ดีที่พบ เช่น ความสบายใจ ความสุข เพื่อเสริมสร้างการควบคุมอารมณ์ให้มีความเข้าใจมากขึ้น

การกำหนดเป้าหมายเพื่อควบคุมอารมณ์เป็นกระบวนการที่ต้องใช้เวลา และความอดทน เราควรสนับสนุน และให้กำลังใจลูกในการปฏิบัติตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ และให้เวลาสำหรับลูกในการเรียนรู้ และพัฒนาทักษะในการควบคุมอารมณ์

สรุป

ในบทความนี้เราได้แบ่งปันวิธีการควบคุมอารมณ์อย่างเหมาะสม และประสบความสำเร็จในการรับมือกับความรู้สึก และอารมณ์ของตนเอง โดยเริ่มต้นด้วยการสอนลูกให้รับรู้  และเข้าใจความรู้สึกของตัวเอง จากนั้นเราจะสอนลูกวิธีการสร้างการตัดสินใจที่ดีและเหมาะสมในแต่ละสถานการณ์

เรายังประกอบด้วยการสอนลูกวิธีการจัดการความโกรธให้เหมาะสม และไม่ทำให้เกิดผลเสียต่อตัวเอง และผู้อื่น และการสร้างความสุข และความพึงพอใจในชีวิต โดยให้ลูกเข้าใจถึงความสำคัญของการมองหาความสุขในสิ่งเล็กๆ และความพึงพอใจในตัวเอง

เรายังสอนลูกเกี่ยวกับการสร้างความเข้าใจ และการรับรู้อารมณ์อื่น ๆ ของคนอื่น โดยให้ลูกเรียนรู้ว่าทุกคนมีอารมณ์ที่แตกต่างกัน และสามารถสื่อสารได้อย่างเหมาะสม นอกจากนี้ เรายังแบ่งปันเทคนิคง่ายๆ ในการควบคุมอารมณ์ที่ลูกสามารถใช้ในชีวิตประจำวัน

สิ่งสำคัญที่สุดคือคำพูดและท่าทีของพ่อแม่ ลองเลี่ยงคำพูดที่ไม่ควรพูดกับลูก และหาเวลาพูดคุยกับลูกอย่างสม่ำเสมอ หากลูกมีอารมณ์รุนแรงบ่อยจนกระทบการกิน การนอน หรือการเข้าสังคม ควรปรึกษากุมารแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพัฒนาการเด็ก

FAQs

เริ่มต้นจากขั้นตอนไหนในการสอนให้ลูกควบคุมอารมณ์?

เริ่มต้นด้วยการสอนลูกให้รับรู้ และเข้าใจความรู้สึกของตัวเอง เพื่อให้ลูกสามารถรับมือ กับอารมณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สิ่งที่สำคัญในการสอนลูกให้ควบคุมอารมณ์คืออะไร?

สิ่งสำคัญคือพ่อแม่เป็นตัวอย่างในการแสดงอารมณ์อย่างเหมาะสม รับฟังความรู้สึกของลูก และเลือกวิธีสอนให้เหมาะกับวัย เด็กเล็กเริ่มจากการตั้งชื่ออารมณ์ ส่วนเด็กโตค่อยฝึกการตัดสินใจและตั้งเป้าหมาย

 

เป้าหมายที่ชัดเจนสามารถช่วยในการควบคุมอารมณ์ได้อย่างไร?

เมื่อลูกกำหนดเป้าหมายที่ชัดเจนเพื่อควบคุมอารมณ์ เช่น เป้าหมายที่ต้องการทำให้ตัวเองสงบใจหรือควบคุมอารมณ์เมื่อเผชิญกับสถานการณ์ที่ท้าทาย จะช่วยให้ลูกเห็นความก้าวหน้าของตัวเองและมีกำลังใจฝึกต่อ วิธีนี้เหมาะกับเด็กวัยประถมขึ้นไป