ภาวะแทรกซ้อน คือ อะไร?
"ภาวะอาการแทรกซ้อน" (complications) ในทางการแพทย์หมายถึงสถานการณ์ที่เกิดขึ้นในระหว่างกระบวนการตั้งครรภ์หรือการคลอดลูกที่มีปัญหาหรือความผิดปกติ เป็นไปได้ทั้งในระหว่างการตั้งครรภ์และในขณะคลอดลูก ภาวะอาการแทรกซ้อนอาจทำให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพของแม่และลูกน้อยๆ ได้ โดยบางครั้งอาจเป็นอันตรายต่อทั้งสองฝ่าย
1. ท้องนอกมดลูก
ภาวะท้องนอกมดลูก (Ectopic Pregnancy) คือภาวะที่ไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิแล้วไปฝังตัวนอกโพรงมดลูก ส่วนใหญ่พบที่ท่อนำไข่ การตั้งครรภ์ลักษณะนี้ไม่สามารถดำเนินต่อไปจนทารกเติบโตได้ และเป็นอันตรายต่อแม่โดยตรง เพราะเมื่อตัวอ่อนโตขึ้นอาจทำให้ท่อนำไข่แตกและมีเลือดออกในช่องท้องจนเสียชีวิตได้ อาการเตือน ได้แก่ ปวดท้องน้อยข้างเดียว เลือดออกทางช่องคลอด ปวดปลายไหล่ หน้ามืด หรือเป็นลม หากมีอาการเหล่านี้ในช่วงตั้งครรภ์ระยะแรกต้องไปโรงพยาบาลทันที (ข้อมูลจาก NHS)
2. ตกเลือดหลังคลอด
การมีการตกเลือดหลังคลอด (Postpartum Bleeding) คือภาวะที่คุณแม่เสียเลือดมากผิดปกติหลังคลอด ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตของมารดาทั่วโลก ส่วนใหญ่เกิดภายใน 24 ชั่วโมงแรกหลังคลอด แต่ก็เกิดภายหลังได้จนถึงหลายสัปดาห์ สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือมดลูกหดรัดตัวไม่ดีหลังคลอด รองลงมาคือการฉีกขาดของช่องคลอดหรือปากมดลูก รกหรือเศษรกค้างในโพรงมดลูก และความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด หลังกลับบ้านแล้ว หากเลือดออกมากจนชุ่มผ้าอนามัยภายใน 1 ชั่วโมง มีลิ่มเลือดก้อนใหญ่ ใจสั่น หน้ามืด ควรไปโรงพยาบาลทันที อ่านเพิ่มเติมเรื่อง ภาวะหลังคลอดที่คุณแม่ควรรู้
3. โรคความดันโลหิตสูง
การมีความดันโลหิตสูง (hypertension) ในช่วงการตั้งครรภ์ การมีความดันโลหิตสูงในช่วงตั้งครรภ์สามารถส่งผลกระทบต่อสุขภาพของแม่และทารกในครรภ์ได้ หากไม่รักษาอย่างเหมาะสม, มีความเสี่ยงที่จะเกิดอาการแทรกซ้อนทางการตั้งครรภ์ เช่น ภาวะครรภ์เป็นพิษ (preeclampsia) หรือการเกิดคลอดก่อนกำหนด ควรรีบพบแพทย์หากปวดศีรษะรุนแรง ตาพร่ามัว จุกแน่นใต้ลิ้นปี่ หรือหน้าและมือบวมขึ้นเร็ว4. โรคเบาหวาน
โรคเบาหวานขณะตั้งครรภ์หมายถึงการมีระดับน้ำตาลในเลือดสูงขึ้นที่เกิดขึ้นในระยะเวลาตั้งครรภ์ สถานการณ์นี้เป็นไปได้เนื่องจากการผลิตฮอร์โมนต่างๆ ในระหว่างการตั้งครรภ์ทำให้เปลี่ยนแปลงการทำงานของอินซูลิน, ฮอร์โมนที่ควบคุมการดูดซึมน้ำตาลเข้าสู่เซลล์
5. ไทรอยด์เป็นพิษ
ไทรอยด์เป็นต่อมไร้ท่อที่คอ ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมนไทรอยด์ซึ่งควบคุมการเผาผลาญของร่างกายและสำคัญต่อพัฒนาการสมองของทารก ภาวะไทรอยด์เป็นพิษ (hyperthyroidism) คือภาวะที่ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนมากเกินไป สาเหตุที่พบบ่อยในคนท้องคือโรคเกรฟส์ อาการ ได้แก่ ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว ขี้ร้อน เหงื่อออกมาก มือสั่น น้ำหนักไม่ขึ้นหรือลดลง และอาเจียนรุนแรง หากไม่ได้รับการรักษาอาจเพิ่มความเสี่ยงครรภ์เป็นพิษ แท้ง คลอดก่อนกำหนด และทารกน้ำหนักน้อย คุณแม่ที่มีอาการหรือมีประวัติโรคไทรอยด์ควรแจ้งแพทย์ เพื่อตรวจเลือดและรับยาที่เหมาะกับการตั้งครรภ์ตามแพทย์สั่ง ไม่ควรหยุดหรือปรับยาเอง (ข้อมูลจาก NIDDK)
6. ติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ
การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ (Urinary Tract Infection UTI) ขณะตั้งครรภ์เป็นเรื่องที่พบได้บ่อย เนื่องจากการตั้งครรภ์ส่งผลให้ระบบทางเดินปัสสาวะมีการเปลี่ยนแปลงทางระบบฮอร์โมนและกล้ามเนื้อ ซึ่งอาจทำให้สภาพแวดล้อมในทางเดินปัสสาวะเปลี่ยนแปลงและเพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อ การป้องกัน UTI ในขณะตั้งครรภ์รวมถึงการดื่มน้ำมากเพื่อส่งเสริมการถ่ายปัสสาวะที่สม่ำเสมอ ไม่กลั้นปัสสาวะ ปัสสาวะหลังมีเพศสัมพันธ์ และเช็ดทำความสะอาดจากด้านหน้าไปด้านหลังทุกครั้งหลังขับถ่าย หากปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะบ่อยผิดปกติ ปวดหลังบริเวณเอว หรือมีไข้ ควรพบแพทย์ เพราะการติดเชื้อที่ลามไปถึงไตอาจทำให้คลอดก่อนกำหนดได้ และไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง
7. ภาวะเกิดการรกเกาะต่ำ
โดยปกติรกจะเกาะอยู่ส่วนบนหรือด้านข้างของผนังมดลูก ภาวะรกเกาะต่ำ (placenta previa) คือภาวะที่รกเกาะต่ำลงมาใกล้หรือปิดปากมดลูก เมื่อมดลูกส่วนล่างยืดขยายในช่วงไตรมาสที่ 2–3 อาจทำให้รกลอกตัวบางส่วนและมีเลือดออก อาการเตือนสำคัญคือเลือดออกทางช่องคลอดโดยไม่ปวดท้อง ซึ่งอาจออกมากจนเป็นอันตรายต่อทั้งแม่และทารก หากมีเลือดออกทางช่องคลอดระหว่างตั้งครรภ์ไม่ว่ามากหรือน้อย ควรไปโรงพยาบาลทันที ภาวะนี้มักตรวจพบจากอัลตราซาวด์ระหว่างฝากครรภ์ และแพทย์จะวางแผนการคลอดที่ปลอดภัยให้ ซึ่งหลายรายต้องผ่าคลอด (ดูเพิ่มเติมจาก ACOG)
การป้องกันภาวะแทรกซ้อน
การป้องกันอาการแทรกซ้อนในการตั้งครรภ์และการคลอดลูกเป็นเรื่องสำคัญที่ให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพของแม่และลูก นี่คือบางวิธีที่สามารถใช้เพื่อป้องกันอาการแทรกซ้อน
การรับการตรวจครรภ์ประจำ: การตรวจสุขภาพของแม่และลูกโดยทีมแพทย์ในระหว่างการตั้งครรภ์จะช่วยตรวจจับอาการแทรกซ้อนที่เริ่มต้นได้เร็วๆ
การดูแลสุขภาพที่ดี: การรักษาสุขภาพที่ดีโดยการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์, การออกกำลังกายที่เหมาะสม, การหลีกเลี่ยงบุหรี่ แอลกอฮอล์ และสารเสพติด และการลดความเครียด (ดู กิจกรรมคลายเครียดคนท้อง) จะช่วยลดความเสี่ยงได้
การควบคุมน้ำหนัก: การควบคุมน้ำหนักที่เหมาะสมในระหว่างการตั้งครรภ์สามารถลดความเสี่ยงของอาการแทรกซ้อน เช่น ภาวะความดันโลหิตสูงจากการตั้งครรภ์ (PIH) ครรภ์เป็นพิษ (pre-eclampsia) และเบาหวานขณะตั้งครรภ์ (ดูไอเดีย เมนูอาหารคนท้องควบคุมน้ำหนัก)
การตรวจสุขภาพช่องปาก: การรักษาสุขภาพช่องปากและฟันสามารถลดความเสี่ยงของการติดเชื้อในช่องปากที่สามารถกระทบต่อการตั้งครรภ์
การป้องกันการติดเชื้อ: การรักษาสุขภาพที่ดี, การล้างมือ, และการป้องกันการติดเชื้อสามารถช่วยลดความเสี่ยงของการติดเชื้อที่สามารถกระทบต่อการตั้งครรภ์
หวังว่าในบทความนี้ จะเป็นประโยชน์ให้กับคุณพ่อและคุณแม่ที่กำลังอยากมีเบบี๋น้อย ถึงการตั้งครรภ์จะมีความเสี่ยงแต่เราก็ป้องกันได้โดยก่อนตั้งครรภ์ควรไปตรวจร่างกาย และปรึกษาแพทย์ ตลอดจนเบบี๋น้อยคลอดออกมาอย่างปลอดภัย และสามารถดูเทคนิคระหว่างตั้งครรภ์ เพิ่มเติมได้ที่นี่